آموزش وردپرس

آسیاب آبی

آسیاب ابی یک سازه مکانیکی است که مکانیسم حرکتی ان توسط فشاری که آب انبار شده در تنوره به ارتفاع ۴ متر به پروانه منتقل میشود فعال میگردد.آسیاب آبی واقعا شاهکار ذهن بشر ایت.طراحی و ساخت دستگاهی با این دقت و کارآیی در گذشته بسیار دور با ابزارهای ساده و ابتدایی تحسین بر انگیز است.عدم وجود لوله برای انتقال آب و نبود مواد عایقکاری و آب بندی بر عظمت این پدیده می افزاید.
بر اساس شواهد موجود در روستای بیدهند حداقل در سه محل آسیاب آبی ساخته شده و فعالیت داشته است.
۱- منطقه سی آر : حدود دو کیلومتر که از محل روستا به طرف صحرای باهندو حرکت کنیم به منطقه سی آر میرسیم. هنوز بقایای آسیاب آبی وجود دارد.اما این آسیاب قبل از دو آسیاب موجود در روستا فعال بوده است. هیچ کس از زمان ساخت و فعالیت این آسیاب اطلاعی ندارد. شاید یکی از علتهای رها کردن آن ، دوری از روستا و ناامنی منطقه بوده است.آب مورد نیاز برای گردش این آسیاب از همان آب مصرفی کشاورزی دشت ماره بود.

۲- آسیاب آبی بالا :در منطقه بالاویدیا واقع شده و از آب جاری برای دشت ده و همچنین آب قنات حیدر استفاده میکرده است. در مظهر قنات حیدر ، استخری ساخته شده که هنوز نیز قابل مشاهده است. به نظر میرسد این استخر برای ذخیره اب تا حد کفایت ، برای گردش این آسیاب احداث شده باشد .

آسیاب آبی باgh 2آسیاب  آبی بالا
۳- آسیاب آبی پایین : در منطقه بالا ویدیا و در مظهر قنات روزودون واقع گردیده و از نظر ساختمانی سالم تر از اساب آبی بالاست

آسیاب پایینآسیاب پایین 1

بعدا توضیحات بیشتر به نظرتان خواهد رسید…
به منظور آشنایی با روش کار آسیاب آبی متن ذیل به نظرتان میرسد:
این متن در آینده نزدیک ویرایش شده و تکمیل خواهد شد.

نحوه کار آسیاب های آبی

دو قطعه سنگ پهن گرد که وسط آن ها سوراخ است روی هم قرار می گیرد و از درون سوراخ یک میله(مرغک) از نوع آهن یا چوب به زمین وصل می شود. جسم پره داری(گوی) به میله وصل می شود که وقتی آب از پایین ترین قسمت تنوزه با فشار به این جسم پره دار می پاشد، پره ها و در نتیجه سنگ رویی آسیاب را به حرکت در می آورد. هماهنگ با آن از سوراخ کف مخزن چوبی ،غلات به سوراخ ها بین دو قطعه سنگ میریزد وبا گردش سنگ، گندم، جو و غلات آرد شود.

آسیاب آبی

آسیاب از دوطبقه ساخته می شود. طبقه ی زیرین که حدود یک متر و نیم بلندی دارد، محل استقرار(گوی) پرهاو تجهیزات دیگر است. پرها با نیروی آب به چرخش در می آید. ورودی زیر زمین که محل خروج آب است کمتر از یک متر بلندی دارد. بدنه ی پرها که تقریباً به شکل تخم مرغ است، بیشتر از تنه ی درخت توت یا بید تراشیده و ساخته می شود. پرّه ها یا دستک های آن هم از تخته هایی مستطیل شکل به قطر چهار ـ پنج سانتیمتر است که با زاویه های دقیق و حساب شده به بدنه وصل می شود. پرها از بالا به کمک میله ای فولادی (مورغاک)که یک سر آن داخل پرها فرو رفته و محکم شده و طرف دیگرش از سقف زیرزمین و سپس از میان سنگ زیرین آسیاب گذشته به سنگ بالایی می رسد. یک قطعه فولاد نیز در سطح سنگ رویی جاسازی می شود تا به میله ای که محور است وصل شود. پایین پرها هم به کمک دو قطعه فولاد که یکی از آن ها در دل پرها کار گذاشته شده و دسته ی نوک تیز آن بیرون است و دیگری که بر تخته چوب محکم و قطوری که در زمین جاسازی و استوار شده به زمین وصل می شود. این دو قطعه فولاد نقش بلبرینگ را ایفا می کند. وقتی آب به پرّه های(گوی) پراسیه(توربین) برخورد می کند آن را می چرخاند، ناچار سنگ رویی هم می چرخد. قُطر سنگ رویی زمانی که نو باشد حدود ۲۵ سانتیمتر است که به مرور زمان در اثر ساییده شدن و تراش خوردن نازک می شود. زمانی که آنقدر نازک و سبک شد که کارآیی خود را از دست داد می بایست سنگ جدید جایگزین آن شود. سنگ آسياب نوعي سنگ مقاوم و مدور است كه يكي ثابت و ديگري متحرك است. گندم يا جو از روزني به مركز آن هدايت شده و به آرد تبديل مي شود. آب وارد شده به آسیاب در فرجام از زیر سوراخ آن خارج شده و به کشتزارها می‌رود و یا دوباره به رودخانه می پیوندد.

برای آرد کردن، گندم توسط لوله ای ناودان مانند کم کم از دول وارد سوراخ وسط سنگ شده در بین دو سنگ زیرین و زبرین قرار می‌گیرد و پس از خرد شدن، به آرد تبدیل می‌شود. سنگ‌های آسیاب را از کوه های دور و نزدیک می‌آورند و پس از تراش و صیقل دادن آن با کمک مردم و با تشریفات ویژه مانند: تکه کردن نان پتیر روی آن و یا ذبح کردن گوسپند و بز نصب می‌شود. برای آوردن سنگ از کوه آسیابان مردم را به کمک می طلبد و مردم به صورت(آشار) سنگ را از کوه با انداختن چوب در گلوگاه آن و با گذاشتن چوب دیگر در جلوی آن به آرامی به آسیاب می رسانند و در جایگاه قرار می دهند.

«سنگ های آسیاب» قسمت مهم آسیاب را تشکیل می دهند. خود این سنگ های آسیاب شامل دو بخش اند که شامل سنگ آسیاب زیرین و سنگ آسیاب رویین می شود. سنگ زیرین همیشه ثابت است و سنگ رویین از سوی نیرویی که «پَر» از طریق محور گردان به آن انتقال می دهد می چرخد. همچنین «پروانه یا پَر» هم عامل تبدیل انرژی پتانسیل آب به نیروی چرخشی، پَر یا پروانه آسیاب است.

بر سطح سنگ زبرین که چرخان است زخمه ای(تک تکه) از مرکز تا پیرامون ایجاد می شود که در هرگردش سنگ رویی، گندم آرد شده را از داخل آن به بیرون هدایت می کند و هم گردش سنگ را میزان می سازد. اگر تک تکه تند حرکت کند غله درشت می شود و اگر آرام حرکت کند بیش از حد میده(نرم) می شود. بهتر است تک تکه همواره در یک حالت و در مقیاس میزان شده قرار داشته باشد.

کنده چوبی آسیاب پایین

در مرکز سنگ رویی که تقریباً دایره شکل است سوراخی به قطر تقریبی ۲۰ سانتیمتر تراشیده می شود. یک ناودان چوبی که در انتهای مخزن گندم کار گذاشته شده است به بالای سنگ ها در حالت آویزان قرار می گیرد. ناودان با شیب مناسبی سر بسوی سوراخ وسط سنگ دارد. در هرگردش سنگ ستون نوسان می کند و حرکت را به ناودان منتقل می سازد و ناودان ناچار به چپ و راست می لغزد. تکان ناودان مشتی گندم میان دو سنگ می ریزاند. با کوتاه و بلند کردن ریسمانی که به ناودان بسته می شود ریزش گندم را کم یا زیاد می کند. آسیابان متناسب با کمی و زیادی آب و ریزه کاری های فنی دیگر، آن را تنظیم می کند.

کنار سنگ، اهرمی وجود دارد که به کمک آن به آسانی می شود میل یا محور اصلی را بطرف بالا کشید که بازتاب آن جدا شدن و فاصله گرفتن سنگ ها از یکدیگر است. اگر سنگ کمی بالا کشیده شود گردش آن تندتر می شود ولی آرد زبرتر و نامرغوب تر از کار در می آید.

سنگ رویی و سنگ زیرین در اثر ساییده شدن، زبری لازم را برای آرد کردن گندم از دست می دهند. در این هنگام سنگ رویی را پیاده کرده سپس سطح بالایی سنگ زیرین و سطح پایین سنگ رویی را با چکش فولادی که لبه ی تیزی دارد زبر و سنباده مانند می کند.

بیرون از آسیاب ناو، نودو “نودان” پایین تر از سرکوی قرار دارد که آب را به پرها می رساند. سرعت بسیار زیاد آب، نیروی مناسبی برای چرخاندن چرخ آسیاب های آبی است. ناو از تنه ی یکپارچه ی درخت بید تناوری که پایین آن حدود یک متر قطر داشته باشد، ساخته می شود و بلندی آن متناسب با مکان استقرار آسیاب متفاوت است. ناو آسیاب بالا حدود ده متر بلندی دارد که با شیب تقریبی ۴۵ درجه کار گذاشته می شود. برای ساختن ناو اول با تیشه و دیروش(اسکنه) و دیگر ابزار ابتدایی داخل تنه درخت را خالی کرده آن را به شکل جوی آب در می آوردند. طرف قطور ناو بالا قرار دارد که محلّ ورود آب است و طرف باریک و تنگ آن پایین کنار پرها قرار می گیرد. با کار گذاشتن لوله ای فلزّی با شکلی ویژه که «زنبورک» نام دارد دهانه ی خروجی را تنگ تر می کند که فشار آب باز هم زیادتر شود.

به ازای آرد یا بلغور(دلده) کردن یک سیر(هفت کیلو) غلات بابت اجرت و دستمزد آرد(یک بار یا یک گونی) به آسیابان تعلق می گیرد. مزد آرد کردن گندم همان آرد است که با پیمانه ای چوبی یا ارمنی که حجم مشخُصی دارد برداشت می شود، آسیابان معمولاً آرد فروش هم است و به کسانی که خواهان آرد اند در مقابل پول یا جنس می فروشد.

در بالای ورودی ناودان که بر فراز آسیاب قرار دارد سرکوی می گویند. این محل را برای بستن آب و خواباندن آسیاب با تخته چوب مستطیل شکل دسته داری که «کله زنان» نام دارد می بندند. یعنی مقرّه ای چوبی یا فلزّی برای آن درست می شود و تا جلو آب را ببندد که آب وارد ناو نشود و به سوی شیران روانه شود. با این وسیله وقتی آب زیاد است گردش و زیادی آب را میزان می کنند.

error: Content is protected !!