آموزش وردپرس

تاسوعا

روز تاسوعا یادآور شهادت علمدار کربلا و مظهر وفاداری ، حضرت عباس (ع) است. به همین دلیل است که عزاداری در این روز به پاس رشادتها و جانفشانی ابوالفضل و به نام ایشان انجام میشود . مراسم این روز را به ترتیب زمان انجام به شرح ذیل به عرض میرسانیم :
۱-نماز صبح : اذان صبح مردم را به خواندن نماز در حسینیه یا مسجد دعوت میکند (نماز صبح روز تاسوعا سال ۱۳۹۲ در حسینیه برگزارشد) . پس از نماز صبح زیارت عاشورا قرائت میشود .
۲- حمل علمها : با طلوع آفتاب افراد دوطلب برای حمل علمها یی که در روز ششم محرم لباس پوشانده اند به داخل حسینیه رفته و علمها را از حسینیه خارج میکنند .
در مورد علمها ، مراسم علم بندان و اینکه هریک آز آنها متعلق به طایفه ای مشخص بوده قبلا توضیح داده شد. معمولا علم هر طایفه توسط فردی از همان طایفه حمل میشد.
کاروان علمدار در جلو حسینیه جمع میشوند و نوحه خوانها در جلو کاروان با خواندن اشعار مذهبی حرکت را آغاز میکنند و در طول مسیر به هدایت و کنترل کاروان علمدار و همراهان میپردازند . علمداران به صورت همنوایی میخوانند :
زار نالید
خون بگریید
که این نه جای خوشدلی است
زان که فردا چاشت قتل شاه حسین ابن علی است . ……

مسیر حرکت کاروان مشخص است و از روزگاران قدیم به گونه ای طراحی شده که همه مردم بتوانند در نزدیکترین محل به منزل خود به پخش نذورات بین علمداران و همراهان بپردازند و برای اموات خود طلب مغفرت و برای خود و خانواده ، دعای خیر مردم را خواستار شوند.یکی از افراد ( معمولا آقای حسن احمدی که اسامی هزاران نفر از ساکنین فعلی و قدیمی محلات را میدانند ) در هر محله به ذکر نام درگذشتگان ساکن در آن منطقه پرداخته و برایشان طلب قرائت فاتحه میکند . همچنین برای بازماندگانن آرزوی سلامتی و عاقبت به خیری دارد.
مردم نیز به توزیع نذورات ، قربانی کردن گوسفند و پذیرایی مختصر از عزاداران با پخش شیر ، شربت ، چای ، نان ، خرما و…. میپردازند.
کاروان مسیر خود را طی میکند و حوالی ظهر به میدان پلگوش میرسد . پایه علمها را بر زمین گذاشته و دقایقی را سینه میزنند و اینجا اوج احساسات و ابراز علاقه مردم به ابوالفضل قابل مشاهده است . انگار در جای دیگری از زمین در همین زمان حضرت عباس به شهادت میرسد . علمها را در محلی که سالهای دور تعیین شده به صورت جمعی به دیوار ساختمانی تکیه میدهند.
۳- سینه زنی و زنجیر زنی : گروه دیگری از جوانان ، همزمان با حرکت علم در کوچه ها به سینه زنی و یا زنجیر زنی مشغول میشوند و با عبور از کوچه ها به عزاداری میپردازند . این کاروان در مسیر خود به داخل ساختمان امامزاده سلیمان (ع) رفته و با خواندن اشعاری ، شهادت کاروان امام حسین (ع) را به ایشان تسلیت میگویند . گروه سینه زن (یا زنجیر زن ) در حوالی ظهر به داخل حسینیه رسیده و تا اذان ظهر به عزاداری ادامه میدهند .
۳- نماز ظهر :
عزاداران حسینی نماز ظهر و عصر را بلافاصله پس از اذان ظهر میخوانند .
۴- سرو نهار در حسینیه : حدود ده سال است که در آشپزخانه حسینیه برای همه روزهای دهه اول محرم کار طبخ غذا انجام و در روزهای تاسوعا و عاشورا علاوه بر شام به نهار نیز بین عزاداران توزیع میشود .عموم همشهریان از همه کسانی که تقریبا همه ساعات روز در ایام محرم را در آشپزخانه مشغول پخت غذا برای مردم هستند و همچنین تهیه کنندگان و اهداکنندگان مواد غذایی قدردانی میکنند .
۵- تعزیه خوانی :
تعزیه تجسم عینی گوشه ای از واقعه کربلا و فاجعه قتل عام آزادگان توسط حکومت خونخوار اموی است . تعزیه نماد عمقی بودن علاقه مردم به خاندان رسالت است و با نمایش و شبیه خوانی ، خود را در آن موقعیت حس کرده و به یاد شهدای کربلا و سرور آزادگان عزاداری میکنند. تعزیه داستان دلداگیهای شیعیان به امامان معصوم است و به صورت خاص برخی از حکایتهای نبرد انسانهای شریف و آزاده را با دیو سیرتان تبهکار بیان میکند.
تعزیه روز تاسوعا نقطه ای از کتاب و حکایت رشادتها و فداکاریهای حضرت عباس (ع) برای دین خدا و مبارزه با حکومت جبار اموی را به تصویر میکشد . در مراسم تعزیه تاکید خاصی به نقش سقا بودن عباس میشود و شقاوت عمال یزید در تحریم آب وغذا به لشکر امام حسین (ع) را پر رنگ میکند .
مراسم تعزیه گاه تا دو ساعت به طول می انجامد . افراد فقط از سر شوق و دلباختگی به حسین (ع) میخوانند و قبلا نیز تمرین نکرده اند و مشخثص است که کارگردانی این گروه ناهمگن اندکی سخت است . اما همه میدانند که این گروه با لباسهای عالبا سبز و قرمز یا سیاه که در وسط حسینیه با همه بضاعت خود و به عشق امام سوم میخوانند ، نقش چه کسانی را دارند و از زبان چه کسی سخن میگویند . با وجود برخی ناهماهنگیها و رعایت نشدن ترتیب ، اما مردم همیشه با شور و اشتیاق به تماشای آن مینشینند و از اجرای آن با هر کیفیت رضایت کامل دارند .
۶- رسم جغجغه زنی :
جغجغه زنی از دیر باز در بیدهند اجرا میشده است.حدود سی نفر از افرادی که دارای توانایی جسمی برای اجرای مراسم هستند و همچنین میتوانند حرکات را درست و منطبق با دیگران انجام دهند برای اجرا داوطلب میشوند .دو قطعه چوبی به دست میگیرند و در حالتهای مختلف چوبها را به یکدیگر میکوبند . اشعار حزن انگیز در رثای شهدای کربلا همراه با صدای ضربه چوبها به یکدیگر فضای روستا را پر میکند. این مراسم معمولا با حرکت در کوچه ها و ایستادن در میادین انجام میشود .اما گاه به دلیل وجود برف بر روی زمین یا کمبود وقت در داخل حسینیه انجام میشود. نوحه خوانها اشعار خاص را میخوانند و جغجغه زنها و سایر مردم جواب میدهند .

ای شیعه بیا خون دل از دیده روان کن
فریاد و فغان از غم آن تشنه لبان کن
مظلوم حسینم – محروم حسینم
در ماتم آن سرور دین با دل پر غم
خون جگر از دیده خود اشک فشان کن
مظلوم حسینم – محروم حسینم
………….
.پس از طی شدن مسیر که عالبا تا غروب آفتاب به طول می انجامد ، این مراسم با دعا و طلب مغفرت برای درگذشتگان به پایان میرسد.
۷- نماز مغرب و عشاء : پس از اندکی استراحت و فرصتی برای نشستن و پرداختن به امور شخصی توسط افراد ، نماز مغرب و عشاء پس از اذان مغرب اقامه میشود .
پس از نماز ، نوحه هایی حزن انگیز از بلند گوها پخش میشود تا فضای عزا و ماتم برجا بماند . در زمانهای گذشته افرادی مختلف نسخه هایی از اشعار که در عزای امام حسین (ع) سروده شده بود را به عنوان “پا منبری ” میخواندند.
در صورت وجود فرصت و قبل از ادامه مراسم ، یک یا دو نفر از سخنرانان مذهبی به سخنرانی و ذکر مصیبت میپرداختند. در هر فرصت عزاداران به سینه زنی مشغول میشوند :
فردا به دشت کربلا زینب ای زینب گردد سرم از تن جدا زینب ای زینب
شد شب هجران خواهر نالان کم نما افغان با دل سوزان
فردا به دشت کربلا زینب ای زینب گردد سرم از تن جدا زینب ای زینب
چون شود فردا می روم میدان می شوم اندر خاک و خون غلطان
از غم مکن شیون بپا زینب ای زینب با ناله و شور و نوا زینب ای زینب
شد شب هجران خواهر نالان کم نما افغان با دل سوزان
فردا به دشت کربلا زینب ای زینب گردد سرم از تن جدا زینب ای زینب
می سپارم من بر تو این طفلان کن نگهداری خواهر از ایشان
اطفال را دست شما زینب ای زینیب دادم تو را دست خدا زینب ای زینب
شد شب هجران خواهر نالان کم نما افغان با دل سوزان
فردا به دشت کربلا زینب ای زینب گردد سرم از تن جدا زینب ای زینب
سیر بنگر بر ، این رخ گلگون چون شود فردا غرق اندر خون
دیگر نمی بینی مرا زینب ای زینب رأسم کنند بر نیزه ها زینب ای زینب
شد شب هجران خواهر نالان کم نما افغان با دل سوزان
فردا به دشت کربلا زینب ای زینب گردد سرم از تن جدا زینب ای زینب
چون مهیا بر- این جهادم من سر به فرمان حق نهادم من
این سرزمین نینوا است زینب ای زینب باید نمایم جان فدا زینب ای زینب

۸- مراسم علم وز :
حدود یک ساعت پس از نماز مغرب و عشا ، حداقل به تعداد علمهای نهاده شده در میدان پلگوش ( در ظهر تاسوعا ) از افراد توانمند برای حمل آنها عازم میشوند . پس از رسیدن افراد به آن محل دقایقی را به سینه زنی میپردازند و سپس علمها را برداشته و با خود به نزدیک حسینیه می آورند . در چند متری حسینیه افراد به نظم ایستاده و از اولین نفر شروع به دویدن به داخل حسینیه میکنند . نحوه دویدن به گونه ای است که علم به سمت جلو خم کرده و شخص با دودست قسمت انتهایی علم را نگهداشته و کنترل میکند . سر علم با ارتفاع در ورودی حسینیه تنظیم و تقریبا دو و نیم متر از زمین فاصله دارد. در این لحظه همه حاضرین در حسینیه بر سینه میزنند و حسین حسین حسین …
مسیر حرکت علمداران باز است و هر شخص علم خود را در حالت دویدن آرام به محل تعیین شده رسانده و به جهت قبله قرار میدهند. دو نفر نیز در محل قرارگیری علمها حضور دارند و علمهای وارده را مرتب میکنند.با اتمام کار آخرین علمدار ، مردم و سایر علمداران با گفتن حسین حسین …. بر سر و سینه میزنند و ابراز احساسات میکنند . برخی افراد نیز برای کنترل عزادران در اطراف محل عزاداری می ایستند وپس از حدود یک دقیقه ابراز احساسات ، آنها را بر زمین مینشانند . نوحه خوان ابیاتی از شعر جانسوز محتشم کاشانی را میخواند:
این کشته فتاده به هامون حسین توست – این صید دست و پا زده در خون حسین توست
این ماهی فتاده به دریای خون که هست – زخم از ستاره بر تنش افزون حسین توست
این نخل تر کز آتش جان سوز تشنگی – دود از زمین رسانده به گردون حسین توست
…….
و پس از پایان هربیت ، با گفتن ” یا حسین ” عزاداران نشسته را به برخاستن و بر سر و سینه زدن فرا میخواند :
چند بار این کار تکرار و مردم به اوج احساسات میرسند و شیون و زاری فضای حسینیه را پر میکند . آنگاه زمزمه ای آرام سرداده میشود :
چون ننالم چون نگریم زین عزا
چون ننالم چون نگریم زین عزا
تشنه لب یاران حسین در کربلا
و عزاداران همین گونه جواب میدهند .
نوحه خوان میخواند :
آه از آن ساعت که از بالای زین
بر زمین افتاد جسم شاه دین
وعزاداران جواب میدهند : چون ننالم چون ……
عزادران برمی خیزند و سینه میزنند :
یا امام – یا امام – یا امام شهید – یا امام غریب – یا امام وحید –
این قسمت از مراسم با خواندن مرثیه ای پایان می یابد.
۹- مراسم سرتن :
در روز عاشورا ، پس از شهادت افراد کاروان خدایی حسین (ع) ، در اولین اقدام جنایتکارانه سر شهدا را به نشانه پیروزی ، ارسال به نزد یزید و دریافت پاداش از تن جدا کردند .
برای همدردی با زینب (س ) و بازماندگان شهدا و تکریم پیکر مطهر شهدا ، یک پیکر را در شب عاشورا به صورت نمادین تششییع میکنند . ” سرتن ” یا شبه تن ، جسمی است مانند تنی بدون سر با چکمه ای به پا که نشان جنگاوران است . این جسم بر روی تخته ای قرار گرفته و با پارچه ای سفید با لکه های قرمز خون رنگ و نام مبارک حسین (ع) پوشانده شده است . سرتن توسط عده ای عزادار که لباسهای سیاه پوشیده و شالهای سفید بر گدن و شانه دارند ، به نزدیک حسینیه حمل میشود .
مراسم تششیع نمادین پیکر شهدا در سه مرحله انجام میشود :
۱- گروه تشییع کننده ابتدا بدون سرتن وارد حسینیه میشوند و نوحه خوان میگوید :
بگریید شیعیان قتل حسین است
بگریید شیعیان قتل حسین است
زمین و آسمان پر شور و شین است
همین عبارات توسط تشییع کنندگان و مردم تکرار میشود .
نوحه خوان میخواند : بگریید شیعیان فرزند زهرا (س) – حسین در کربلا افتاده تنها
همراهان : بگریید شیعیان شیعیان قتل حسین است ….
نوحه خوان : بگریید شیعیان فرزند حیدر – حسین در کربلا افتاده بی سر
…….
.یک نفر در جلو کاروان حرکت میکند و تقریبا هر سه ثانیه یک بار صدایی آرام و هشدار دهنده با سنجی که در دست دارد ایجاد میکند . تشییع کنندگان از راهرویی که مردم در دو طرف آن با ذکر حسین – حسین سینه میزنند عبورکرده و از حسینیه خاج میشوند .
۲- یکی از تشییع کنندگان سرتن را بر روی سر خود قرار داده و با تکریم و احترام و به آرامی در حالیکه سایر افراد دور آن قرار گرفته اند همراه یکدیگر وارد حسینیه میشوند . همان اشعار را میخوانند و مردم با آنها همراهی میکنند . از راهروی که مردم درست کرده اند عبور و از حسینیه خارج میشوند.
۳- سرتن و گروه مشایعت کننده برای بار سوم وارد حسینیه میشوند. سنج همان گونه ناله میکند و مردم همگی :
بگریید شیعیان قتل حسین است….
سرتن و همراهان در میان حسینیه توقف میکنند و مردم عزادار دورش را میگیرند بر سر وسینه میزنند . برخی دیگر مردم را نشانده و آرام میکنند و نوحه خوان ابیاتی دلخراش از زبان سرور آزادگان میخواند:
الهی در رهت از جان گذشتم – به راهت از همه یاران گذشتم
نه تنها چشم پوشیدم زیاران – شدم راضی به مرگ نوجوانان
شدم راضی که اکبر کشته گردد – تن قاسم به خون آغشته گردد
شدم راضی که عباس جوانم – به خون غلطد به پیش دیدگانم
شدم راضی که طفل شیر خوارم – بمیرد تشنه لب اندر کنارم
شدم راضی که زینب خوار گردد – اسیر فرقه کفار گردد
شدم راضی که با شمشیر و خنجر – ببرد ساربان دستم ز پیکر
نه تنها از سر و پیکر گذشتم – هم از خواهر هم از دختر گذشتم
……..
و عزاداران بعد از هر دو بیتی که خوانده میشود به پا میخیزند و بر سر و سینه میزنند. بعد از دقایقی عزاداری سرتن با گروه همراه از حسینیه خارج میشوند و سینه زنی و سایر مراسم ادامه می یابد .
۱۰- همراهی خادمین حسینیه با عزاداران :
خادمین عزیز حسینیه که افتخار خدمت به عزاداران را یافته اند و طی ایام گذشته فرصتی برای عزاداری نداشته اند ، دقایقی را در میان عزاداران حضور یافته و به عزاداری و سینه زنی میپردازند . البته این بخش قدمت ندارد . اما جا دارد حضور افراد متعدد مشغول در آشپزخانه برای طبخ و توزیع غذا ، توزیع چای ، سیستم صوتی ، اعضای هیئت امنا و …که در غالب اوقات در این ایام به ارائه خدمات مشغول هستند را در دقایقی چند مغتنم شمرده و پس از عزاداری به آنان دعا میکنند .
همه جا کربلا – همه جا نینوا – تو حسین منی – نور عین منی یا حسین یا حسین
شده قحطی آب کن عمو جان شتاب – شدخزان گلشن پسر بوتراب
زینب بی پناه در غم و اشک و آه-میکند در خیال به برادر نگاه
همه جا کربلا همه جا نینوا – توحسین منی نور عین منی
شد به پا همهمه آید این زمزمه – دشت کرب و بلا آمده فاطمه (س)

۱۱- خواندن زیارتنامه و توزیع شام :
سلام ما بر سر انورت یا حسین(ع)
که شد جدا از تن اطهرت یا حسین (ع)
سلام ما بر علمدار تو یا حسین (ع)
که بود از جان و دل یار تو یا حسین(ع)
سلام ما برعلی اکبرت یا حسین (ع)
سلام ما بر علی اصغرت یا حسین (ع)
غریب خاک خراسان سلام علیک
شهید از ظلم مامون سلام علیک
سلام ما بر تو باد ای امام زمان (عج)
برس به داد دل امتان الامان
زجور نامردمان الامان الامان

error: Content is protected !!