آموزش وردپرس
خانه / دسته‌بندی نشده / جوق و جوق بندی

جوق و جوق بندی


با افزایش جمعیت در روستا و افزایش هر ساله سطح زمینهای کشاورزی ، به روشی برای سنجش میزان آب مصرفی توسط هر کشاورز نیاز بوده است. طرح تقسیم آب کشاورزی در بیدهند از دقیقترین و قدیمیترین اصول کار و زندگی در این روستا بوده است .
تقسیم آب کشاورزی بر حسب میزان بذر(تخم) مورد نیاز برای کاشت زمینهای هر کشاورز به واحد “من ” ، معیار همه فعالیتهای عمرانی روستا بوده است و به همین دلیل است که سهم آب مالکین به صورت واحد وزن بیان میشود . هزینه احداث قناتها ، نهرهای آب ، لایروبی قنوات و جویها ، ساخت استخرها و…. و به ازای آن سطح بهره برداری از آب و مراتع ، همگی بر مبنای این میزان بوده است. مقدار” من” سهم آب از ابتدای بناگذاری ، بر اساس میزان سطح زمین و باغهای هر کشاورز بوده و مالیاتهایی که از ناحیه حکومت مرکزی وضع میگردید متناسب با مقدار سهم آب بود .اما به دلیل مستقل بودن سطح زمین کشاورزی از مقدار سهم آب ، الزامی به وجود تناسب مستیم بین سهم آب و مقدار زمین وجود ندارد . به عبارت روشن تر ، یک کشاورز میتواند زمین خود را بدون اختصاص دادن سهم آب به فروش برساند و یا مقداری از سهم آب را بدون ضمیمه کردن زمین به کسی واگذار نماید .
معنای جوق و جوق بندی
جوق یا جوخ در زبان فارسی به معنی گروه و دسته است و در بیدهند به شراکت داوطلبانه افراد دارنده جمعا حدود ۸۳ من (برای دوره های ۱۴ روزه در سالهایی که میزان آب کشاورزی کم است ) و یاحدود ۹۶ من ( برای دوره های ۱۲ روزه درسالهایی که حجم آب کشاورزی نسبتا زیاد است ) سهم آب زراعی گفته میشود . جوقها در شروع زمان نیاز به آبیاری در هر سال ایجاد و مجاز به بهره برداری از آب کشاورزی دشت” ماره” و دشت ” ده “(دشت جنب روستا ) و در هر کدام به مدت یک شبانه روز می باشند . بنابر این در هرسال ۱۴ و یا ۱۲ جوق در دوره هایی به همین تعداد شبانه روز به آبیاری زمینهای کشاورزی و باغها می پردازند . اما اینکه نوبت هر جوق در چه روزهایی از هفته است و ترتیب نوبتها در هفته چگونه است حکایتی دارد که در ذیل اشاره میکنیم:
با توجه به شرایط بارندگی ریش سفیدان ده تاریخی را برای شروع منظم آبیاری دشت تعیین میکنند و مردم در همان روز از ابتدای صبح در محل مورد نظر( که در قدیم غالبا میدان سرشوگاه بود و در سالهای اخیر در مسجد یا حسینیه روستا ) جمع میشوند. معمولا قبل از این تاریخ افراد جوقهای خود را انتخاب کرده اند و جمع ۸۳ من سهم آب را شکل داده اند و افرادی که نتوانسته اند خود را در جوق مشخصی جای دهند تکلیفشان در همان روز مشخص میشود و معمولا همه آنها در یک جوق قرار میگیرند . افرادی که جمعا ۸۳ من سهم آب را فراهم کرده اند با مراجعه به شخصی که جوقنامه نویس نام دارد نفرات جوق با مقدار سهم آب خود را ثبت میکنند .
فرض کنیم که روز ۱۰ اردیبهشت برای جوق بندی تعیین شده است و مردم در صبح آن روز در محل مورد نظر جمع شده اند . برای سامان دادن جوقها و جوق بندی یک نفر معتمد و آشنا به جوق بندی به عنوان میاندار این کار را بر عهده گرفته ، نماینده هر جوق را برای برگزاری قرعه کشی دعوت و ۱۴ نفر نماینده دایره وار کنار هم می ایستند . در صورت تمایل و توافق ، افراد میتوانند با انتخاب افراد کناری خود جوقهای قبل و بعد خود را تعیین کنند.
در مرحله اول شخص میاندار از افرادمیخواهد به تعداد دلخواه از انگشتان یک دست را نشان دهند و سپس از یک شخص معین شروع به شمارش انگشتها میکند . فرض کنیم جمع انگشتها ۳۵ است . در مرحله دوم( با حفظ ترتیب قرارگیری افراد در دایره مذکور ) شخص میاندار شروع به شمارش افراد از یک جهت میکند و نفر اول در شمارش انگشتها(مرحله اول ) در این مرحله نفر شماره یک خواهد بود وشمارش تا عدد ۳۵ ادامه مییابد . جوقی که عدد ۳۵ به نماینده اش اصابت کرده به عنوان اولین جوق در روز دهم اردیبهشت در دشت ماره اختیار آب را برعهده خواهد داشت و جوق دوم نفر بعدی در شمارش بوده و تا آخر .البته گاه میشد که شروع آبیاری را کمی دورتر از روز قرعه کشی تعیین میکردند . مثلا توافق میکردند که جوق اول در روز بیست اردیبهشت آبیاری را شروع کند.
اولین جوق در ساعت ۱۸ روز تعیین شده کل آب را در دشت ماره به مدت ۲۴ ساعت در اختیار خواهد گرفت و در ساعت ۱۸ روز بعد به جوق دوم تحویل میدهد . معمولا محل استخر بالای دشت ماره محل واگذاری آب میباشد .
افراد این جوق بعد از ۱۲ ساعت استراحت در صبح روز بعد آب دشت ده را در به مدت ۲۴ ساعت در اختیار گرفته و در ساعت ۶ صبح روز بعد آب را به جوق دوم تحویل میدهند . محل تحویل آب در دشت ده معمولا محل آب بند دشتهای ده و جوره است .
توضیح : به قرعه کشی نوبت جوق در زبان بیدهندی ” جوق خودش کری ” میگویند .خودش کری یعنی قرعه کشی کردن
اردیبهشت ۱۳۹۲

درباره ی bidhendi

همچنین ببینید

روش نوشتن گویش بیدهندی

سلام بیدهندی های ارجمند در تدوین مطالب این سایت همه تلاش خود را برای ارائه …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

error: Content is protected !!